WIADOMOŚCI

STOWARZYSZENIE

ZNANI ze STUDZIANKI

ZABYTKI

TATARZY

FUNDUSZE

Meczet w Studziance

Do Parafii Muzułmańskiej w Studziance należeli wszyscy Tatarzy zamieszkujący obecny powiat bialski. Tym większego znaczenia nabierał dla nielicznej społeczności tatarskiej meczet w Studziance, która była niejako ich „Mekką”. Osiedlając się na Południowym Podlasiu, Tatarzy wnieśli tu swoją kulturę, obrzędy oraz wiarę – islam. 

Dokładna data zbudowania pierwszego meczetu nie jest znana. Prawdopodobnie nastąpiło to wkrótce po nadaniu pierwszych wsi Tatarom w 1679 r. Pierwszym źródłowym potwierdzeniem istnienia parafii (a więc i meczetu), są księgi metrykalne, przechowywane w Archiwum Państwowym w Lublinie. Akta urodzin obejmują lata: 1770, 1778-1780, 1783-1788, 1792-1796, 1814, 1833; akta zgonów: 1828 i 1833. Księga urodzin, małżeństw i zgonów obejmuje lata 1811-1870. Zachowały się także księgi z lat 1895,1907-11.Losy pozostałych ksiąg nie są znane. Prawdopodobnie spłonęły wraz z meczetem.

Drugą świątynię wybudowano w 1817 r., a jej otwarcie nastąpiło 19 października, w święto Kurban Bajram. Meczet był niewielki, zbudowany z drewna, na rzucie zbliżonym do kwadratu. Posiadał wysoki dach czterospadowy z krótką kalenicą. Pokryty był gontem, z podcieniami od frontu, wspartymi na trzech słupach. Dach zwieńczony był niewielkim minaretem sygnaturkowym, który umieszczony był centralnie, o podstawie ośmiobocznej, nakryty cebulastą kopułą ze sterczyną. Na jej szczycie znajdował się półksiężyc, pokryty blachą. Ściany o wys. 4 m., oszalowane były pionowymi deskami, zapewne na niskim podmurowaniu. Okna prostokątne, po dwa w ścianach bocznych i prawdopodobnie również południowej. W ścianie frontowej (płn.), znajdowały się drzwi wejściowe, które prowadziły do osobnych pomieszczeń dla mężczyzn i kobiet. Podział wnętrza wzdłużny. Takie rozwiązanie architektoniczne meczetu w Studziance, łączyło ją ze świątyniami na Wileńszczyźnie, np. Sorok Tatary, Łukiszki, Rejże.

Obecnie brak jest informacji na temat przebudowy meczetu oraz szczegółów dotyczących wystroju jego wnętrza. Przechowywano w nim sztandar VI pułku tatarskiego Straży Przedniej Wielkiego Księstwa Litewskiego, dowodzonego przez pułkownika Jakuba Azulewicza. Sztandar umieszczony był przez byłych jego żołnierzy po upadku powstania w 1794r. Sztandar ten ustawiono na honorowym miejscu w świątyni podczas nabożeństwa w każdą rocznicę Insurekcji oraz w czasie modłów z okazji świąt muzułmańskich. Wykonany był on z zielonego jedwabiu, z napisami polskimi i arabskimi, obramowany dookoła srebrnym galonem. Meczet wraz z historycznym sztandarem oraz wyposażeniem spłonął w sierpniu 1915r. Podpaliły go wycofujące się z Królestwa Polskiego wojska rosyjskie, stosujące taktykę „spalonej ziemi”, tzn. niszczyli wszystko co przedstawiało jakąkolwiek wartość. Świątynia nie została już nigdy odbudowana. Tak zniknął bezcenny zbytek architektury sakralnej. Obecnie na tym miejscu stoi Szkoła Podstawowa. Teren pod jego budowę przekazał w 1921 r., ostatni imam parafii muzułmańskiej Maciej Bajrulewicz, zmarły w 1923 r.

Duchowny tatarski (imam, mułła), stał na czele Parafii Muzułmańskiej. Spełniał wszystkie posługi religijne, tzn. odprawiał piątkowe nabożeństwa, udzielał posług przy ślubach, chrzcie, pochówku zmarłych oraz prowadził księgi stanu cywilnego. Imam wybierany był przez ogół wiernych i miał czasami pomocnika, tzw. muezzina. Mógł mieć żonę i posiadać dobra ziemskie. Jego pozycja społeczna była bardzo wysoka. Imamowie stanowili swoistą elitę intelektualną. Jako nieliczni ze społeczności tatarskiej, posługiwali się językiem arabskim. Jednak język ten, używany był przez nich głównie w celach religijnych. Należący do stanu duchownego imamaowie, golili całe głowy i nosili czapki tzw. czałamy. Utrzymywali się głównie z własnych gospodarstw oraz datków parafian i zapisów testamentowych na meczet. Warto również dodać, iż miejscowy imam, udzielał posług religijnych (chrztów, ślubów i pogrzebów) muzułmanom, będącym w służbie rosyjskiej, bezpośrednio
w garnizonach. Np. imam ze Studzianki odbywał częste podróże do żołnierzy (wyznawców islamu), stacjonujących w twierdzy brzeskiej.

Nazwiska imamów Parafii Muzułmańskiej w Studziance.

Niestety do dziś nie są znane nazwiska duchownych z II poł. XVII w. oraz XVIII wieku.  Pierwszym znanym z nazwiska imamem był Bielak (niestety nie udało się ustalić jego imienia), który sprawował tę funkcję do ok. 1795 r.  Do 1805 r. obowiązki imama pełnił Eliasz Olejkiewicz (1740-1810). Niektóre źródła podają, że w 1824 r. imamem był prawdopodobnie Mustafa Bielak (ok. 1764-1834), syn gen. Józefa Bielaka, a w r. 1794 rotmistrz. Po nim stanowisko to objął na krótko Aleksander Okmiński (zm. 1826 r.), a po jego śmierci jego synowie: Maciej Okmiński (zm. 1836 r.) oraz Eliasz Okmiński (zm. 1870 r.). Następnie funkcję tę pełnił Mustafa Lisowski, a po jego śmierci w 1898 r. ostatnim już imamem był Maciej Bajrulewicz (zm. 1921 r.)

 

 

Sławomir Hordejuk (Biała Podlaska)